ราวๆปีค.ศ. 1900 เมืองชิคาโก สหรัฐอเมริกาสมัยนั้นบ้านเมืองไม่มีความสงบสุข มีแหล่งส้องสุมไปในทางหาประโยชน์เข้าตัวเองโดยมิได้คำนึงถึงสิ่งที่ถูกที่ควรให้กับหมู่คณะและสังคม ดังนั้นประชาชนที่เห็นแก่บ้านเมืองจึงได้พยายามรวมกลุ่มกัน เป็นกลุ่มน้อยๆเพื่อปรึกษาหารือและลู่ทางที่ช่วยบ้านเมืองกลุ่มโรตารีก็เป็นกลุ่มน้อยหนึ่งได้อุบัติขึ้น โดยมีนักธุรกิจเพียงไม่กี่คน ที่ประชุมครั้งแรกก็เป็นห้องทำงานเล็กๆมีโต๊ะอยู่ตัวหนึ่งก็มีเก้าอี้อยู่ 3-4 ตัว ห้องก็ค่อนข้างจะทึมๆเพราะมีแสงสว่างไม่เพียงพอ ที่นั่นคือห้องทำงานของวิศวกรเหมืองแร่คนหนึ่งชื่อ กัส ลืห์ ในวันนั้นก็มีพ่อค้าเสื้อผ้าชื่อ ฮิแรม ชอรรี่ มาร่วมวงสนทนาด้วย เริ่มต้นก็ได้คุยเรื่องทั่วไปก่อน แล้วก็วกลงมาถึงเรื่องบ้านเมือง คุยกันถึงความคิดเห็นของเพื่อนทนายความคนหนึ่งซึ่งชื่อว่า พอล แฮรรีส ซึ่งน่าเลื่อมใส ในไม่ช้า ซิลเวสเตอร์ ชีล พ่อค้าขายถ่านหินและทนายความ พอล แฮรรีส ก็เข้ามาพอดี จึงได้คุยกันถึงความคิดเห็นของเขาว่า น่าจะมีการรวมกลุ่มของนักธุรกิจทั้งหลายเพื่อให้ได้สนิทสนมกันเป็นขั้นแรก แล้วดำเนินการตามเจตนารมณ์เพื่อบ้านเมืองต่อไป วันนั้นคือ วันที่ 23 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1905 คือเมื่อ 100 ปีผ่านมานี้เอง การประชุมโรตารีครั้งที่ 1 ของโลกก็ได้อุบัติขึ้น

พอล แฮรรีส ได้ชี้แจงอุดมการณ์ให้เพื่อนทั้ง 3 คน ฟังว่าจะทำงานร่วมกันเพื่อกลุ่ม หลังจากนั้นเพียงไม่กี่วันก็ได้มีการชักชวนเพื่อนฝูงเข้ามาร่วมด้วย การประชุมเป็นทางการก็ได้จัดให้มีขึ้นและได้ตั้งสโมสรโรตารีชิคาโกขึ้นเป็นครั้งแรก หลักใหญ่ของอุดมการณ์ในตอนแรกนั้นก็คือ รวมกลุ่มกันเพื่อให้ความสนิทสนมกันก่อนแล้ว ช่วยกันหาธุระใหม่ๆ มาช่วยช่วยมวลสมาชิกด้วยกันการประชุมแต่ละครั้งจะมีการหมุนวียน (Rotation) ไปในที่ต่างๆตามสถานที่ของสมาชิกแต่ละคน และได้ตกลงกันว่าสมาชิกละคนมีอาชีพใดอาชีพหนึ่งโดยไม่ซ้ำกัน อุดมการณ์ขั้นต่อไปก็ได้เริ่มขึ้น ซิลเวสเตอร์ ชีล ได้กล่าวว่า “พวกเราแต่ละคนจะต้องนึกถึงสวัสดิการของผู้อื่น” โดยเหตุนี้สโมสรจึงรวมพลังกันสร้างสวัสดิการให้แกประชาชนเป็นครั้งแรก คือการสร้างส้วมสาธารณะในบริเวณศาลาว่าการเมืองชิคาโก จึงเป็นกิจกรรมอันแรกที่โรตารี่ได้ทำขึ้นมาหลังจากนั้นก็ได้มีสมาชิกกันออกความคิดเห็น มีการแก้ไขอุดมการ ระเบียบข้อบังคับให้ดีขึ้นและเหมาะสมเรื่อยมา โดยเหตุนี้กระมังทำให้โรตารี่สามารถมีอายุยืนนานมาได้ และยังรักษาอุดมการณ์ขั้นพื้นฐานดั้งเดิมอยู่ โดยเหตุที่โรตารีมิได้จำกัดชาติ, เชื้อชาติ, ศาสนา, และลัทธิการเมืองใดๆจึงทำให้โรตารีได้แผ่กระจายไปทั่วโลก จนกระทั่งปัจจุบันนี้มีสโมสรโรตารี่ทั่วโลกมากกว่า 17,200 สโมสร และมีสมาชิกกว่า 7 แสนคน ทุกคนมีคติพจน์อย่างเดียวกัน คือ “บริการเหนือตนเอง”

กำเนิดสโมสรโรตารีภูเก็ต ……….. จากคำบอกเล่าของ โรแทเรียนสุบรรณ สุวรรณเลิศ

สำหรับประเทศไทยของเรานั้น สโมสรแห่งแรกได้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 17 กันยายน ค.ศ. 1930 มีชื่อว่า “สโมสรโรตารีกรุงเทพฯ” ซึ่งในขณะนี้ก็ยังรักษาคุณงามความดีตามแบบฉบับ และมีกิจกรรมเพื่อประโยชน์ของประชาชนเรื่อยมา โดยมิได้หยุดยั้งแม้แต่ในระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 ก็ตาม ถึงแม้ว่าในประเทศเราตอนนั้นจะมีสโมสรทั้งหมดกว่า 30 สโมสร สโมสรโรตารีธนบุรีเป็นสโมสรที่ตั้งขึ้นเป็นอับดับที่ 2 ในประเทศไทย สโมสรโรตารีธนบุรีก็ได้มีกิจกรรมต่างๆไม่แพ้สโมสรใดเลย สิ่งหนึ่งที่สโมสร โรตารีธนบุรีได้สร้างขึ้นมาจนเป็นปึกแผ่นแน่นหนา ก็คือให้การสนับสนุนและก่อตั้งสโมสรโรตารีในต่างจังหวัด เป็นแบบฉบับและเป็นพี่เลี้ยงที่ดีตลอดมา ส่วนสโมสรใหญ่ๆในกรุงเทพฯและต่างจังหวัดทั่วไปก็ได้มีกิจกรรมของตัวเองแต่ละสโมสรในถิ่นที่ตนเองตั้งอยู่ ทั้งยังร่วมกันและช่วยเหลือกันเพื่อบริการสังคมอย่างมากมาย

สโมสรโรตารีที่เป็นน้องคนเล็กที่สุดสำหรับวันนั้น ก็คือสโมสรโรตารีภูเก็ต แต่เราคงจะเป็นน้องเล็กไม่ได้นานนัก เพราะจะมีสโมสรโรตารีตั้งขึ้นมาอีก 2-3 สโมสร ความจริงภูเก็ตเป็นเมืองใหญ่ทั้งในปัจจุบันและในประวัติศาสตร์ ภูเก็ตน่าจะมีสโมสรโรตารีมานานแล้ว มีท่านผู้ใหญ่ในภูเก็ตหลายท่าน ที่มีเจตนาดีต่อภูเก็ตได้พยายามจะทำการสำรวจและคิดตั้งมานานแล้ว แต่การตั้งสโมสรโรตารีใดๆก็ตามนั้นอยู่ที่ความพร้อมเพรียงของสมาชิกแต่ละคน การก่อตั้งสโมสรโรตารีภูเก็ตได้ล่าช้ามากก็เพราะว่า เมื่อก่อนเรายังไม่พร้อม แต่เวลานี้เราได้พร้อมแล้ว เดิมทีเดียวเมื่อผมได้ทราบว่าผมจะได้ย้ายมาทำงานที่ภูเก็ต ผมก็ดีใจเพราะคิดว่าคงจะมีสโมสรโรตารีอยู่แล้ว ผมจะได้เป็นสมาชิกที่นี่ต่อเลย ในส่วนลึกของผม ผมยังไม่อยากจะจากการเป็นโรแทเรียน เพราะผมได้เป็นมาเป็นเวลา 8 ปีแล้ว ยิ่งเป็นนานยิ่งทำให้ผมรู้สึกว่าการทำประโยชน์ให้สังคมร่วมกับมวลสมาชิกด้วยกัน เป็นประสบการณ์ที่ดี เป็นกำไรชีวิต และเป็นสิ่งที่ผมขาดไม่ได้ ถึงแม้ว่าจะได้ทำมากหรือทำน้อยตามกำลัง แต่ก็มีความภาคภูมิใจ พอผมดูในทำเนียบโรตารีหาชื่อภูเก็ตอยู่หลายเที่ยวก็ไม่มี ครั้นจะไปร่วมประชุมกับสโมสรที่ใกล้ที่สุดก็คือ ยะลา และเบตง ก็ไกลจากภูเก็ตมาก ทำให้ผมหมดกำลังใจ ผมจึงได้ไปแสดงความจำนงกับนายกสโมสรโรตารี่กรุงเทพ ในขณะนั้น คือ รทร. เนลสัน อเล็กซานเดอร์ และ รทร. เออวิน บาวแมน ซึ่งกำลังจะเป็นนายกสโมสรคนต่อไป ทั้งสองท่านทัดทานมิให้ผมลาออก โดยอ้างว่าผมอาจจะได้เข้ากรุงเทพฯบ่อยๆคงจะได้ประชุมที่กรุงเทพฯบ้าง และอีกประการหนึ่งสโมสรโรตารีภูเก็ตยังไม่มี ผมน่าจะพิจารณาหาทางตั้งที่นั่นดู โดยเฉพาะอย่างยิ่งผมเคยรับใช้โรตารีมาหลายตำแหน่ง รวมทั้งกรรมการบริหารต่างๆ และเลขานุการกิตติมศักดิ์ด้วย รู้เรื่องโรตารีพอสมควร ผมน่าจะทำได้และหากต้องการความช่วยเหลือจากสโมสร

โรตารีกรุงเทพอย่างใด ทางสโมสรก็ยินดีให้การสนับสนุน เมื่อมาถึงภูเก็ตก็เริ่มวางโครงการของผมเลย 2 เดือนผ่านไป โครงการเหล่านั้นก็เป็นโครงการจริงๆคือ มีแต่โครงไม่มีการเลย เพราะผมไม่รู้จักใครในวงธุรกิจ ในภูเก็ตเลย ผมใหม่เกือบทุกอย่างสำหรับภูเก็ต ทำให้ผมเกือบท้อถอย ภูเก็ตมีประชากรทั้งจังหวัดประมาณ 120,000 คน แต่ที่ผมจำหน้าและจำชื่อได้ไม่ถึง 20 คน ผมมานั่งอ่านคำแนะนำในการตั้งสโมสรโรตารีดูวิธีการแล้วทำให้ผมหนักใจมากขึ้น เพราะเท่าที่รู้ภูเก็ตมีอาชีพหลักอยู่ 7 อย่าง ผมจะไปหานักธุรกิจต่างอาชีพที่ไหนได้กว่า 25 อาชีพ ผมพยายามกรอกรายชื่อคนที่ผมพอจะรู้จักและเป็นผู้ที่น่านับถือลงในบัญชีดูสมาชิกสโมสรไลออนส์ภูเก็ตมาเปิดดู ปรากฏารายชื่อทั้งหมดที่ผมมีเป็นสมาชิกของสโมสรไลออนส์เกือบหมดทุกคน ความหวังของผมที่เคยมีอยู่บ้างก็ได้หายไปเกือบหมด จนกระทั่งคืนวันหนึ่ง คือวันที่ 16 กรกฎาคม 2520 ผมได้พบนักธุรกิจหนุ่มรูปร่างสมาร์ทคนหนึ่งในที่สลัวๆแห่งหนึ่ง จำได้แน่ๆว่าท่านหน้าตาเป็นที่เกรงขาม ท่านได้มานั่งร่วมโต๊ะดื่มบรั่นดี บรั่นดีของผมหมดไปหลายแก้ว และท่านก็ดื่มน้ำส้มไปหลายแก้วเช่นเดียวกัน ก็เลยชวนท่านคุยเรื่องบริการประชาชนในภูเก็ต ความจริงผมยกเรื่องนี้ขึ้นมาก็เหมือนกับเอามะพร้าวห้าวไปขายสวน ท่านทำอยู่แล้วเป็นประธานสภาจังหวัดภูเก็ตด้วย คนรูปหล่อๆนั่งข้างท่านคือ ประธานสภาปฏิรูปมาจากกรุงเทพฯ เราพูดอะไรบ้างจำไม่ได้เลยเพราะทั้งเสียงดนตรี เสียงนักร้องกลบเกลื่อนเรื่องที่คุยกันเป็นห้วงๆ

ตื่นมาตอนเช้าพบท่านอีก คราวนี้ท่านแต่งเครื่องแบบชั้นพิเศษ 4 ขีด บนบ่า ผมก็เลยรวบรวมความจำที่มีอยู่อย่างกระท่อนกระแท่นว่า ท่าน ชื่อ สิทธิ ตัณฑวณิช ท่านยินดีที่จะให้การสนับสนุนและร่วมการก่อตั้งสโมสรโรตารีภูเก็ตด้วย ส่วนรายละเอียด ผมจำไม่เลย แต่แค่นั้นผมก็พอใจในความจำของผมแล้ว หลังจากนั้นผมก็ชวนคุณศักดิ์ คำจำนงค์ และคุณพรชัย ณ นคร ที่บริษัทบิลลิตันไทยแลนด์ จำกัด เข้าเป็นสมาชิกก่อตั้ง ซึ่งท่านทั้งสองก็ได้เข้มแข็งช่วยงานการก่อตั้งได้เป็นอย่างดี โดยจัดทำเอกสารและรวบรวมพรรคพวกมาประชุมกันเป็นครั้งแรกที่โรงแรมเพิร์ล ชั้น 12 เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2520 เวลา 12.20 น.โดย รทร. น.พ. เลิศ ศรีจันทร์ อดีตนายกสโมสรโรตารีธนบุรี เป็นผู้ให้คำบรรยายและชี้แจงแก่ผู้ที่เข้าประชุม ผู้ที่เข้าประชุมวันนั้นมี คุณสิทธิ ตัณฑวณิช, คุณสมศักดิ์ คูสุวรรณ, คุณสิทธิพันศธ์ เทภาสิต, คุณชวลิต ณ นคร, คุณฐากูร นิกรติณชาติ, น.พ.เสนาะ สถิตย์วงค์, คุณพรชัย ณ นคร และผม รวมทั้งคุณหมอเลิศด้วยเป็น 9 คน ด้วยกัน ในวันนั้นเราได้ทำการซักถามคุณหมอหลายเรื่อง ที่ประชุมจึงได้ตกลงกันว่าจะประชุมกันอีกครั้งในวันที่ 12 พฤศจิกายน 2520 โดยให้แต่ละคนหาพรรคพวกมาคนละ 4-5 คน เท่าที่จะสามารถหาได้ และก็จะทำการประชุมการก่อตั้งสโมสรต่อไป

วันนั้นเป็นวันที่เริ่มต้นด้วยดี ทุกคนได้แสดงออกถึงจิตใจและเจตนารมณ์ที่จะทำงานร่วมกันในสังคมจังหวัดภูเก็ต อาจจะมีแรงดลอีกแรงหนึ่งก็ได้คือก่อนที่จะประชุมในเช้าวันนั้น คุณหมอเลิศกับผมก็ได้ไปคำนับท่านผู้ว่าราชการจังหวัดศรีพงศ์ สระวาสี โดยที่ท่านเป็นเจ้าเมืองก็ต้องขออนุญาตท่านและเป็นการเอาฤกษ์ไปในตัว ท่านได้ให้การต้อนรับเป็นอย่างดีและรับปากว่าจะให้การสนับสนุนอย่างเต็มที่ และได้ทราบว่าท่านเป็นอดีตโรแทเรียน และเคยเป็นนายกสโมสรมาก่อน ทำให้คุณหมอเลิศและผมมีกำลังใจขึ้น หลังจากนั้นท่านก็ได้ถามถึงความเคลื่อนไหวของสโมสรเรื่อยมา จึงนับเป็นพ่อเมืองที่ให้การสนับสนุนลูกเมืองในกิจกรรมของชุมชนต่างๆเป็นอันดี

เย็นวันที่ 12 พฤศจิกายน 2520 เราก็ได้ไปพร้อมกันที่บ้านพักของผม เลขที่ 46/1 ถนนดำรง ภูเก็ต มวลสมาชิกก่อตั้งทั้งหลายรวม 28 คนมาพร้อมกันทุกคน นำกับข้าวไปคนละอย่างสองอย่าง ตามแต่จะติดมือไปได้ไปเลี้ยงกันตามแบบสปิริตของโรแทเรียนจริงๆ ในคืนนั้นมีโรแทเรียนจากกรุงเทพฯ ไปให้ความสนับสนุนและให้กำลังใจพวกเราคือ รทร.พิชัย รัตตกุล พร้อมกับโรตารีแอนน์จรวย พร้อมด้วย รทร.นายแพทย์เลิศ ศรีจันทร์, รทร.เนลสัน อเล็กซานเดอร์ และรทร.ปรีชา อมาตยกุล ในที่สุดพวกเราก็ตกลงกันว่าโรตารีภูเก็ตมีขึ้นแน่นอน ผู้ที่เข้าประชุมในวันนั้นก็คือมวลสมาชิกก่อตั้งสโมสรทั้งหมด 28 ท่าน ที่มีทั้งชื่อ รูปถ่าย และอาชีพ ดังนั้นวันนั้นก็เป็นวันก่อตั้งโรตารีภูเก็ตของเรา เราได้ตั้งนายก, อุปนายกฯลฯ คณะกรรมการสโมสรในคืนนั้น พร้อมกับทำหนังสือขอสาส์นตราตั้งจากโรตารีสากลโดย รทร. พิชัย รัตตกุล เป็นผู้ช่วยพวกเราได้กรอกแบบฟอร์มต่างให้ถูกต้องตามระเบียบ

ถึงแม้วันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2521 จะเป็นวันรับสาส์นตราตั้งอย่างเป็นทางการ แต่เราคงยังระลึกถึงวันที่เราร่วมมือร่วมใจกันให้มีการก่อตั้งเป็นทางการ ซึ่งเราคิดว่ามีความสำคัญมาก วันนั้นก็คือ เย็นวันที่ 12 พฤศจิกายน 2520